Artikel 4 van de EU AI Act: wat bedrijven nu moeten weten over ‘AI-geletterdheid’

Wat regelt artikel 4 van de EU AI Act?

Artikel 4 definieert de verplichting tot zogenaamde AI-geletterdheid, d.w.z. het bekwaam maken van alle personen die met AI-systemen werken of daarvoor verantwoordelijk zijn. Bedrijven moeten ervoor zorgen dat medewerkers over de nodige kennis, begrip en competentie beschikken om AI veilig, verantwoord en conform de regels te gebruiken.

Dit geldt zowel voor AI-gebruikers als voor degenen die beslissingen nemen over AI of deze in processen integreren.

Waarom dit belangrijk is:

vaak wordt gevreesd dat AI banen zal vervangen. AI verandert inderdaad veel beroepsprofielen. Maar juist daarom is het cruciaal dat medewerkers begrijpen hoe AI werkt en hoe ze deze op een zinvolle manier kunnen gebruiken.

Wie wordt hierdoor getroffen?

De EU AI Act is van toepassing op alle sectoren en bedrijfsgroottes zodra AI-systemen worden gebruikt, ontwikkeld of geleverd.

Dit betreft onder andere:

• Bedrijven die AI-tools gebruiken in hun dagelijkse werkzaamheden (bijv. ChatGPT, Odoo AI, marketingautomatisering).
• Businesses integrating AI into products or services
• Organisaties met meerdere afdelingen die gebruikmaken van AI-ondersteunde analyses of automatisering.
• Bedrijven die AI-systemen aanschaffen of de resultaten ervan gebruiken.

Kortom: wie AI gebruikt, heeft AI-geletterdheid nodig.

Waarom is artikel 4 zo belangrijk?

Artikel 4 is in het leven geroepen om ervoor te zorgen dat AI niet ondoordacht of verkeerd wordt gebruikt.

Een gebrek aan competentie kan leiden tot verkeerde beslissingen, nalevingsschendingen, discriminatierisico's, veiligheidsincidenten of reputatieschade.​

Tegelijkertijd versterkt AI-geletterdheid het innovatievermogen:

teams begrijpen AI beter, gebruiken het productiever en zien kansen voor optimalisatie en groei.

AI-geletterdheid is niet alleen een wettelijke vereiste,

maar biedt ook duidelijke strategische voordelen voor bedrijven:

• Juridische en organisatorische zekerheid: onvoldoende gekwalificeerd personeel kan risico's met zich meebrengen en daarmee aansprakelijkheids- en nalevingsproblemen veroorzaken.
• Concurrentievoordeel: opleiding en competentieontwikkeling op het gebied van AI versterken het innovatievermogen en de behoeftegerichtheid.
• Vertrouwen creëren: klanten, partners en toezichthoudende autoriteiten verwachten in toenemende mate dat AI-toepassingen op verantwoorde wijze worden gebruikt.

Vereisten in de praktijk

Veel artikelen van de EU AI Act blijven abstract. Dit is wat bedrijven daadwerkelijk moeten doen om aan artikel 4 te voldoen:

• betrokken medewerkers identificeren
• zorgen voor de vereiste AI-competenties per functie
• opleidingsprogramma's aanbieden
• kennis regelmatig bijwerken
• voldoen aan documentatie- en bewijsvereisten

Belangrijk: Bedrijven hebben geen interne AI-experts nodig. Ze hebben simpelweg een gestructureerde aanpak nodig om ervoor te zorgen dat medewerkers de vereiste competenties ontwikkelen.

Wat bedrijven nu moeten doen – een stapsgewijze handleiding

Veel bedrijven staan voor de uitdaging dat AI een nieuw, complex onderwerp is. De EU AI Act verwacht niet dat organisaties onmiddellijk over diepgaande AI-expertise in eigen huis beschikken, maar dat ze een gestructureerd, traceerbaar proces opzetten. Hierbij is het raadzaam om de hulp in te roepen van een ervaren AI-consultant.

De volgende stappen helpen om oriëntatie te krijgen en een solide basis voor AI-geletterdheid op te bouwen:

Stap 1: Krijg inzicht in het eigen AI-gebruik

Allereerst moet duidelijk zijn welke AI-tools en AI-ondersteunde processen al in het bedrijf worden gebruikt. Dit zorgt voor transparantie over waar risico's kunnen ontstaan en welke teams hierdoor worden beïnvloed.

Stap 2: Rollen en verantwoordelijkheden definëren

In de volgende stap wordt bepaald welke collega's met AI werken of beslissingen nemen op basis van AI. Aangezien elke rol andere eisen stelt, vormt deze toewijzing een basis voor het later opbouwen van competenties.

Stap 3: Competentietekorten identificeren

Nu wordt gekeken naar het aanwezige kennisniveau en waar er tekorten zijn. Dit kan gebeuren door middel van vragenlijsten, korte assessments of workshops. Zo ontstaat een duidelijk beeld van de onderwerpen die in de toekomst moeten worden getraind.

Stap 4: Trainingsconcept opstellen

Op basis van de geïdentificeerde rollen en lacunes wordt een trainingsplan ontwikkeld. Dit plan moet het volgende bevatten:

• basiskennis
• wettelijke vereisten
• praktische toepassingsvoorbeelden
• veilig en verantwoord gebruik van AI
• branchespecifieke bijzonderheden

Een goed gestructureerd concept vergemakkelijkt zowel de implementatie als het later leveren van bewijs.

Stap 5: Trainingen geven en documenteren

De trainingen kunnen worden gegeven in de vorm van klassikale lessen, e-learning of workshops. Belangrijk is dat de opgedane kennis wordt gedocumenteerd, aangezien bewijs een essentieel onderdeel is van de EU AI Act.

Stap 6: Regelmatige updates plannen

Aangezien AI zich voortdurend verder ontwikkelt, moet de lesstof van tijd tot tijd worden bijgewerkt. Een vaste updatestrategie zorgt ervoor dat medewerkers niet slechts eenmalig, maar blijvend AI-competent blijven.